Κωνσταντίνος Σύρμος: «Οι άγριες νύχτες της Έμιλυ Ντίκινσον»

Η Έμιλι Ελίζαμπεθ Ντίκινσον (10 Δεκεμβρίου 1830 - 15 Μαΐου 1886) ήταν Αμερικανίδα ποιήτρια. Αν και όχι τόσο διάσημη όσο ήταν εν ζωή, πλέον θεωρείται, μαζί με τον Ουώλτ Ουίτμαν, από τους πιο αναγνωρισμένους και αντιπροσωπευτικούς Αμερικανούς ποιητές του 19ου αιώνα. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της μένοντας αποκλεισμένη στο σπίτι των γονιών της στο Άμερστ και ολόκληρη η εργογραφία της παρέμεινε ανέκδοτη και κρυμμένη μέχρι και το θάνατό της. Εξαίρεση αποτέλεσαν μονάχα πέντε ποιήματα, από τα οποία τρία δημοσιεύτηκαν ανώνυμα και ένα εν αγνοία της ίδιας της ποιήτριας.

Κωνσταντίνος Σύρμος: «Οι άγριες νύχτες της Έμιλυ Ντίκινσον»

(γράφει ο Κωνσταντίνος Σύρμος)

Στις σιωπηλές γωνιές της λογοτεχνικής ιστορίας υπάρχει μία λαμπρή παρουσία, μία ποιήτρια που ζωγραφίζει με τις απαλές πινελιές τα ζωντανά τοπία των λέξεών της. Η Έμιλυ Ντίκινσον, μια απομονωμένη φιγούρα στην εποχή της, έχει αποτελέσει μία από τους πιο αινιγματικές και επιδραστικές φωνές στην αμερικανική λογοτεχνία. Μέσα από τους αινιγματικούς στίχους της, μας προσκαλεί να εξερευνήσουμε το βάθος της μοναδικής της οπτικής γωνίας. Εστιάζοντας την προσοχή στη λεπτομέρεια και με μια βαθιά αίσθηση αυτοσυνείδησης, η Ντίκινσον υφαίνει μια κάπα συναισθημάτων, σκέψεων και παρατηρήσεων. Κρυμμένη κάτω από αυτήν την κάπα, ξεπερνά τον χρόνο και αποτυπώνει την ουσία της ανθρώπινης εμπειρίας.

Γεννημένη στο Άμχερστ της Μασαχουσέτης το 1830, η Ντίκινσον πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της απομονωμένη στα τείχη του οικογενειακού της σπιτιού. Η μοναξιά της, αντί να περιορίζει το πνεύμα της, της επέτρεψε να βυθιστεί στην απέραντη φαντασία της και να παρατηρήσει τον κόσμο μέσα από ένα φακό ασύλληπτης ευαισθησίας. Η ποίησή της, που συχνά χαρακτηρίζεται από μη συμβατική στίξη, κεφαλαία γράμματα και μέτρο, αντανακλά τον ιδιόμορφο στιλ της, προσδίδοντας στις λέξεις της μια δύσκολα αναπαραγόμενη και συναρπαστική γοητεία.

Ένα από τα πιο μαγευτικά ποιήματα της Ντίκινσον, το: «Είμαι Κανένας! Εσύ ποιος είσαι;», μας μεταφέρει στην ψυχή της εσωστρέφειας της. Με έναν αέρα ελαφρότητας και παιχνιδιάρικης ειρωνείας, γιορτάζει την ελευθερία του να είσαι ξένος, απέναντι από τα καρφωμένα μάτια της κοινωνίας επάνω σου. Μέσα από τις λέξεις της, αποδέχεται τη δύναμη της ατομικότητας, καθώς γράφει:

«Είμαι Κανένας! Εσύ ποιος είσαι;
Είσαι - Κανένας - κι εσύ;
Τότε δημιουργούμε ένα ζευγάρι μας!
Πουθενά μην το πεις! Θα το μαρτυρήσουν - ξέρεις!»

(απόσπασμα ποιήματος)

Με αυτούς τους στίχους, η Ντίκινσον προκαλεί τις κοινωνικές προσδοκίες, αμφισβητώντας την αξία που δίνεται στην δημόσια αναγνώριση. Στην αυτοπροσδιοριζόμενη ανωνυμία της, βρίσκει παρηγοριά και ελευθερία, υποδηλώνοντας ότι η πραγματική αυθεντικότητα δεν βρίσκεται στην συμμόρφωση, αλλά στην σιωπηρή ομορφιά της ατομικότητας.

Ο φυσικός κόσμος έχει επίσης έναν εξέχοντα ρόλο στην ποίηση της Ντίκινσον, συχνά χρησιμεύοντας ως μεταφορικός καθρέφτης των εσωτερικών της σκέψεων. Στο ποίημα «"Ελπίδα” είναι εκείνο το πράγμα με τα φτερά», προσωποποιεί την ελπίδα ως ένα αδύναμο πουλί που κάθεται στην ψυχή του ανθρώπου, χωρίς να κατονομάζει την ταυτότητα του πλάσματος, το παρουσιάζει ως πάντοτε ανθεκτικό και αδιάλειπτο. Μέσα από ζωηρές εικόνες και τη μουσικότητα της γλώσσας, η Ντίκινσον μας καλεί να σκεφτούμε τη δύναμη της ελπίδας ανάμεσα στις δοκιμασίες της ζωής:

«"Ελπίδα” είναι εκείνο το πράγμα με τα φτερά,
Που κάθεται στην ψυχή,
Και τραγουδά τον σκοπό χωρίς λόγια,
Και ποτέ δε σταματά – καθόλου»

(απόσπασμα ποιήματος)

Αυτοί οι στίχοι αναδεικνύουν μια αίσθηση πνευματικής υπέρβασης, τονίζοντας την ανθεκτική φύση της ελπίδας ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές. Η απεικόνιση της ελπίδας ως υπονόηση ενός πουλιού, ενισχύει την ιδέα ότι δεν είναι κάτι υλικό, αλλά μια εύθραυστη και ανθεκτική δύναμη που κατοικεί μέσα στο πνεύμα του ανθρώπου, εμπνέοντάς τον να επιμένει και να βρίσκει παρηγοριά αντιμέτωπος με τις δυσκολίες της ζωής.

Η ποιητική αναζήτηση της Ντίκινσον για την αγάπη είναι εξίσου γοητευτική, ζωγραφίζοντας σύνθετες εικόνες πάθους, επιθυμίας και ανταπόκρισης αγάπης. Στο «Άγριες νύχτες - Άγριες νύχτες!» ξεδιπλώνει την ανήμερη φύση της αγάπης, εκφράζοντας μια επιθυμία που υπερβαίνει τα περιθώρια των συμβατικών κοινωνικών κανόνων. Με την χαρακτηριστική συνοπτικότητα και τις πλούσιες εικόνες, αναρωτιέται:

«Άγριες νύχτες - Άγριες νύχτες!
Αν ήμουν μαζί σου
Οι άγριες νύχτες θα ήταν
Η κατακτημένη μας πολυτέλεια!»

(απόσπασμα ποιήματος)

Με αυτούς τους λίγους στίχους, η Ντίκινσον αποτυπώνει την έντονη επιθυμία και την παρανοϊκή γοητεία του απαγορευμένου έρωτα. Η επανάληψη της έκφρασης "Άγριες νύχτες", δημιουργεί μια αίσθηση επείγοντος και ανατροπής, ενώ η λέξη "πολυτέλεια" προσδίδει μια αίσθηση απολαυστικής και απολυτρωμένης απόλαυσης στο ποίημα, υποδηλώνοντας ότι το αληθινό πάθος αντιστέκεται στα κοινωνικά όρια και ανθίζει στην περιοχή του άγριου και του ανέμελου.

Ο ποιητικός κόσμος της Ντίκινσον είναι ένας κόσμος όπου οι πολυπλοκότητες της ζωής αποσυντίθενται σε διαχρονικές στιγμές σκέψης. Με κάθε λέξη, αποκαλύπτει τις τρυφερές ευαισθησίες και τις βαθιές αλήθειες που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια της ανθρώπινης ύπαρξης. Το έργο της ξεπερνά τους περιορισμούς του χρόνου και του τόπου, αντηχώντας στους αναγνώστες, ανάμεσα στις γενεές και τις πολιτισμικές παραδόσεις.

Για να απολαύσουμε πλήρως το βάθος και την ποικιλότητα της ποίησης της Ντίκινσον, πρέπει να βουτήξουμε στον κόσμο της. Είναι ένας κόσμος όπου οι πιο σιωπηροί ψίθυροι κουβαλούν μια αιθέρια σημασία και η αναντίρρητη σκέψη γίνεται ουράνια φωτιά. Μέσα από τους εκλεκτούς της στίχους, η Έμιλυ Ελίζαμπεθ Ντίκινσον, μας προσκαλεί να ρίξουμε μια ματιά μέσα από τις ρωγμές της ύπαρξης μας και να αγκαλιάσουμε την κεκαλυμμένη ομορφιά, που βρίσκεται μέσα στον καθημερινό βίο.

______________________
Πηγές:

  • Habegger, Alfred. "My Wars Are Laid Away in Books": The Life of Emily Dickinson. Modern Library, 2002.
  • Sewall, Richard B. The Life of Emily Dickinson. Farrar, Straus and Giroux, 1994.

προτεινόμενοι ιστότοποι: